حکمرانی اخلاقی در بخش عمومی از دیدگاه نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته مدیریت دولتی، گرایش تصمیم گیری و خط مشی گذاری، دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی (ره)، تهران

3 دانشیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی

4 استاد گروه فلسفه، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران

چکیده

زمینه و هدف: حکم‌رانی در هر جامعه با نظام ارزش‌ها آن جامعه پیوندی ناگسستنی دارد. ارزش‌ها، هویت دولت را در عرصه عمل و خط‌مشی گذاری تعیین می‌بخشند، از این‌رو فهم ارزش‌های برای حکم‌رانان امری حساس و در عین‌حال پیچیده است. یکی از منابع مهم برای استخراج ارزش‌ها در جامعه ما، متون دینی و سیره پیامبر (ص) و اهل ‌بیت ایشان است. هدف ما در این جستار شناخت ارزش‌های اخلاقی حکم‌رانی در بخش عمومی از دیدگاه نهج‌البلاغه است.
روش‌شناسی: این پژوهش کیفی و از رویکرد حکمی-اجتهادی استفاده‌شده است. داده‌ها با کدگذاری از متن کتاب نهج‌البلاغه استخراج و در قالب جدول مضامین ارائه‌شده است و هم‌چنین برای اعتباریابی مضامین کشف‌شده از روش ژرف‌کاوی متن‌محور (مقابله و مقایسه مضامین با متون) بهره گرفته‌شده است.
یافته‌ها: حکم‌رانان با شناخت ماهیت مشاغل و شاغلین حوزه عمومی می‌توانند با بهره‌گیری از آموزه‌ای اخلاقی علوی در بحث حکم‌رانی، به پیگیری اهداف حاکمیتی بپردازند و با معیار قرار دادن شاخص‌های نظیر عدالت‌گستری، کسب رضایت عمومی، گرایش مشفقانه به عموم مردم، اصلاح روابط عمومی و از بین بردن کینه‌های و عقده‌های اجتماعی؛ به تحقق رسالت آرمان‌شهر علوی مدد رسانند.
نتایج: نقش کارگزاران خدمات عمومی در سعادت و شقاوت یک تمدن بسیار مهم است و چنان‌چه این کارگزاران به‌درستی از بُعد اخلاقی تربیت‌نشده باشند آثار و پیامدهای مخربی را به جامعه تحمیل می‌کنند. در این پژوهش اخلاق محور و هسته اصلی ساخت انسان اداری و سازمانی از نظر امام علی (ع) بیان‌شده است و نظام حکم‌رانی علوی اصالت را به ارزش‌های اخلاقی می‌دهد و ساختارها و فرایندها اداری تابع اخلاق می‌باشند تا فرهنگ بوروکراتیک و سازمانی تهی از معنا و ارزش‌های اصیل انسانی.

کلیدواژه‌ها